Jak promieniowanie UV wpływa na skórę?
Do powierzchni Ziemi dociera promieniowanie UVA i UVB. Oba rodzaje szkodzą skórze, ale w różny sposób.
| Cecha | UVB | UVA |
|---|---|---|
| głębokość wnikania | naskórek | skóra właściwa |
| główne skutki | oparzenia słoneczne, uszkodzenia DNA | fotostarzenie, przebarwienia, uszkodzenia DNA |
| zmienność w ciągu roku | najsilniejsze latem i w południe | obecne przez cały rok |
| czy przenika przez szybę? | w dużej mierze nie | tak |
| jak oznaczana ochrona? | SPF | symbol UVA w kółku, PA, PPD |
Promieniowanie UV odpowiada za większość zmian związanych ze starzeniem się skóry: zmarszczki, utratę jędrności, przebarwienia i rozszerzone naczynka. Według Światowej Organizacji Zdrowia ekspozycja na UV jest też głównym czynnikiem ryzyka nowotworów skóry, w tym czerniaka.
Co oznacza SPF i ochrona UVA?
SPF
SPF (Sun Protection Factor) mówi, ile razy dłużej skóra posmarowana kremem może przebywać na słońcu, zanim pojawi się zaczerwienienie, w porównaniu ze skórą niechronioną. W praktyce SPF 30 blokuje około 97% promieniowania UVB, a SPF 50 około 98%. Różnica wydaje się mała, ale przy długiej ekspozycji i niedokładnym nakładaniu ma znaczenie.
W Unii Europejskiej filtry dzieli się na kategorie:
- ochrona niska – SPF 6–10,
- ochrona średnia – SPF 15–25,
- ochrona wysoka – SPF 30–50,
- ochrona bardzo wysoka – SPF 50+.
Ochrona UVA
Zgodnie z zaleceniem Komisji Europejskiej symbol UVA w kółku na opakowaniu oznacza, że ochrona przed UVA wynosi co najmniej jedną trzecią deklarowanego SPF. Na produktach azjatyckich spotyka się oznaczenie PA (od PA+ do PA++++), a niektórzy producenci podają wartość PPD. Im wyższe, tym lepsza ochrona przed fotostarzeniem.
Filtr mineralny czy chemiczny?
| Cecha | Filtry mineralne | Filtry chemiczne (organiczne) |
|---|---|---|
| przykłady | tlenek cynku, dwutlenek tytanu | m.in. pochodne triazyny, benzofenony, cynamoniany |
| jak działają? | głównie odbijają i rozpraszają UV, częściowo pochłaniają | pochłaniają UV i zamieniają je w ciepło |
| konsystencja | gęstsze, mogą bielić | lekkie, łatwo się rozprowadzają |
| dla kogo? | skóra wrażliwa, dzieci, atopia | większość typów skóry |
Oba rodzaje są skuteczne, jeśli zostaną nałożone w odpowiedniej ilości. Większość nowoczesnych kremów łączy filtry różnego typu, by zapewnić szerokie spektrum ochrony.
Jak dobrać krem z filtrem do typu cery?
- cera tłusta i trądzikowa – lekkie fluidy, żele, emulsje matujące oznaczone jako niekomedogenne. Przy zmianach trądzikowych ochrona przed słońcem ogranicza też przebarwienia pozapalne, o czym przeczytasz w poradniku o trądziku u osób dorosłych,
- cera sucha – kremy z dodatkiem składników nawilżających i odbudowujących barierę,
- cera wrażliwa i naczynkowa – filtry mineralne lub hybrydowe, bez substancji zapachowych i alkoholu,
- cera z przebarwieniami – bardzo wysoka ochrona, najlepiej z barwionym filtrem, który dodatkowo chroni przed światłem widzialnym. Inne metody pracy z plamami opisuje tekst o tym, skąd się biorą przebarwienia na twarzy,
- cera dojrzała – kremy z filtrem i składnikami nawilżającymi, które nie podkreślają zmarszczek.
Ile kremu z filtrem nałożyć na twarz?
To najczęstszy błąd. Deklarowany SPF jest mierzony w laboratorium przy ilości 2 mg kremu na każdy cm² skóry. W praktyce większość osób nakłada 2–4 razy mniej, przez co rzeczywista ochrona jest znacznie niższa.
Na twarz i szyję potrzeba ok. 1/4 łyżeczki kremu. Popularna metoda „dwóch palców” polega na wyciśnięciu dwóch pasków kremu na długość palca wskazującego i środkowego. Na całe ciało dorosłej osoby w stroju kąpielowym Amerykańska Akademia Dermatologii zaleca około 30 ml, czyli tyle, ile mieści się w kieliszku do wódki.
Nie zapominaj o uszach, karku, szyi, dekolcie i grzbietach dłoni. To miejsca, gdzie przebarwienia pojawiają się najczęściej. Ich rozjaśnianiu poświęciliśmy osobne poradniki o plamach na dłoniach i o przebarwieniach na dekolcie.
Jak często dokładać filtr?
- na słońcu co około 2 godziny,
- po kąpieli, spoceniu się i wycieraniu ręcznikiem, nawet jeśli krem jest wodoodporny,
- w pracy biurowej z dala od okien często wystarczy jedna porządna aplikacja rano, ale przy biurku przy oknie warto dołożyć filtr w ciągu dnia.
Przy makijażu dokładanie kremu jest kłopotliwe. Pomocne są filtry w formie mgiełek, sztyftów i pudrów, ale traktuje się je jako uzupełnienie, bo trudno nałożyć nimi odpowiednią ilość. Podkład z SPF też nie wystarczy jako jedyna ochrona, bo nakłada się go za mało.
Czy krem z filtrem stosować zimą?
Tak, szczególnie na twarz. Zimą promieniowanie UVB jest słabsze, ale UVA dociera do skóry przez cały rok, przenika przez chmury i szyby. Według WHO przez cienką warstwę chmur przechodzi do 90% promieniowania UV, a świeży śnieg odbija do 80% promieniowania, co niemal podwaja dawkę. Na każde 1000 metrów wysokości natężenie UV rośnie o około 10%.
Dlatego w zimie:
- na co dzień w mieście wystarczy krem z SPF 30 o szerokim spektrum,
- na nartach i w górach potrzebny jest SPF 50 z ochroną UVA, a także pomadka z filtrem i okulary przeciwsłoneczne. Jak przygotować skórę na stok, wyjaśnia poradnik o pielęgnacji na nartach,
- przy mrozie warto wybrać bogatszą formułę lub nałożyć filtr na krem ochronny.
Ochrona przeciwsłoneczna zimą ma też znaczenie przy zabiegach złuszczających i stosowaniu retinoidów, które uwrażliwiają skórę na słońce. Jak wprowadzić retinol bezpiecznie, opisuje tekst o tym, jak zacząć stosować retinol.
Krem z filtrem a inne kosmetyki i makijaż
Filtr jest ostatnim krokiem porannej pielęgnacji, przed makijażem. Pod nim można nałożyć serum i krem nawilżający, a jeśli krem z filtrem jest wystarczająco nawilżający, można pominąć zwykły krem. Szczegóły wyjaśnia tekst o tym, w jakiej kolejności nakładać kosmetyki.
Filtry dobrze współpracują z przeciwutleniaczami. Witamina C rano wzmacnia ochronę przed skutkami promieniowania, o czym przeczytasz w poradniku o porannym serum z kwasem askorbinowym.
Przed nałożeniem podkładu odczekaj kilka minut, aż filtr się wchłonie. Dzięki temu makijaż się nie zroluje.
Wieczorem filtr trzeba dokładnie zmyć, zwłaszcza wodoodporny. Pomaga w tym oczyszczanie w dwóch krokach.
Najczęstsze błędy przy stosowaniu filtrów
- Za mała ilość – realna ochrona spada wtedy kilkukrotnie.
- Brak dokładania – jedna aplikacja rano nie chroni przez cały dzień na słońcu.
- Filtr tylko w wakacje – UVA działa przez cały rok.
- Poleganie na podkładzie z SPF – nakłada się go zbyt mało.
- Pomijanie uszu, szyi i dłoni – tam pojawiają się przebarwienia i zmiany skórne.
- Przeterminowany krem – filtry tracą skuteczność, warto sprawdzać datę i okres przydatności po otwarciu.
Najczęściej zadawane pytania
Jaki SPF wybrać na co dzień?
Dermatolodzy zalecają filtr o szerokim spektrum z SPF co najmniej 30. Przy przebarwieniach, w górach i na plaży lepiej wybrać SPF 50.
Ile kremu z filtrem nałożyć na twarz?
Około 1/4 łyżeczki, czyli dwa paski kremu na długość dwóch palców. Mniejsza ilość znacznie obniża realną ochronę.
Czy filtr jest potrzebny w pochmurny dzień?
Tak. Przez cienką warstwę chmur przechodzi do 90% promieniowania UV, a UVA działa przez cały rok.
Czy krem z filtrem stosować zimą?
Tak, zwłaszcza na twarz. UVA działa przez cały rok, a śnieg odbija do 80% promieniowania UV, dlatego w górach ochrona jest szczególnie ważna.
Czy podkład z SPF wystarczy?
Zwykle nie, bo podkładu nakłada się znacznie mniej niż 2 mg na cm² skóry. Podkład z filtrem to dodatek, a nie zamiennik kremu z filtrem.
Źródła: Światowa Organizacja Zdrowia – Ultraviolet radiation, informacje o indeksie UV; American Academy of Dermatology – How to apply sunscreen i Sunscreen FAQs; Komisja Europejska – zalecenie w sprawie skuteczności produktów ochrony przeciwsłonecznej (2006/647/WE); Skin Cancer Foundation – ochrona przed słońcem zimą
Piszemy o pielęgnacji, zabiegach i makijażu na podstawie podręczników kosmetologii i publikacji dermatologicznych. Teksty aktualizujemy, gdy zmienia się wiedza albo zalecenia.
