Trądzik u dorosłych – jak pielęgnować skórę trądzikową?

Wiele osób jest zaskoczonych, gdy po trzydziestce, a nawet czterdziestce, na twarzy pojawiają się wypryski. Trądzik kojarzy się z okresem dojrzewania, tymczasem u sporej części dorosłych utrzymuje się dłużej albo pojawia się po raz pierwszy w dorosłym życiu. Zmiany na skórze potrafią być uciążliwe i wpływać na samopoczucie. Dobra wiadomość jest taka, że odpowiednio dobrana pielęgnacja wyraźnie poprawia stan skóry, a współczesne leczenie dermatologiczne pomaga nawet w trudniejszych przypadkach.

Czym jest trądzik?

Trądzik to przewlekła choroba skóry dotycząca mieszków włosowych i gruczołów łojowych. Powstaje w kilku etapach. Gruczoły łojowe produkują dużo sebum, ujście mieszka zatyka się zrogowaciałymi komórkami naskórka i powstaje zaskórnik. W zatkanym mieszku namnażają się bakterie Cutibacterium acnes, a organizm odpowiada stanem zapalnym. Tak powstają grudki, krosty, a w cięższych przypadkach bolesne guzki pod skórą.

Ponieważ trądzik jest chorobą, a nie wyłącznie problemem kosmetycznym, przy nasilonych zmianach wymaga leczenia. Pielęgnacja jest ważnym uzupełnieniem leczenia, a przy łagodnych postaciach często wystarcza sama.

Czym trądzik u dorosłych różni się od młodzieńczego?

Trądzik młodzieńczy pojawia się w okresie dojrzewania i dotyczy zwykle czoła, nosa i policzków, z licznymi zaskórnikami. Trądzik dorosłych, zwłaszcza u kobiet, ma często inny obraz.

Cecha	Trądzik młodzieńczy	Trądzik u dorosłych
Wiek	okres dojrzewania	zwykle po 25. roku życia
Typowa lokalizacja	czoło, nos, policzki, strefa T	żuchwa, broda, okolica ust, szyja
Rodzaj zmian	dużo zaskórników, grudki	mniej zaskórników, więcej zmian zapalnych, często bolesnych
Przebieg	często ustępuje z wiekiem	przewlekły, z zaostrzeniami, np. przed miesiączką
Skóra	zwykle tłusta	może być mieszana, a nawet sucha i wrażliwa

Skóra dorosłych bywa jednocześnie trądzikowa i wrażliwa albo trądzikowa i z pierwszymi oznakami starzenia. Dlatego pielęgnacja dla nastolatków, oparta na mocnym odtłuszczaniu, często się nie sprawdza.

Jakie są przyczyny trądziku u dorosłych?

Przyczyn bywa kilka naraz. Najczęściej wymienia się:

• Hormony. Wahania w cyklu miesiączkowym, zespół policystycznych jajników, odstawienie antykoncepcji hormonalnej czy ciąża mogą nasilać produkcję sebum i stany zapalne.
• Stres. Hormony stresu wpływają na pracę gruczołów łojowych i stan zapalny skóry.
• Kosmetyki i makijaż. Ciężkie, tłuste kremy, oleje komedogenne i niedokładny demakijaż sprzyjają zatykaniu porów.
• Leki. Niektóre leki, na przykład kortykosteroidy, część leków przeciwpadaczkowych czy preparaty z testosteronem, mogą wywoływać zmiany trądzikopodobne.
• Tarcie i ucisk. Maseczki, kask, telefon przykładany do policzka czy częste dotykanie twarzy podrażniają skórę w tych miejscach.
• Genetyka. Skłonność do trądziku często występuje rodzinnie.

Związek trądziku z dietą opisujemy w osobnym poradniku. Badania wskazują, że u części osób znaczenie mogą mieć produkty o wysokim indeksie glikemicznym i nabiał, ale nie jest to główna przyczyna u wszystkich.

Jak ułożyć codzienną pielęgnację skóry trądzikowej?

Pielęgnacja skóry trądzikowej ma być regularna i prosta. Rano i wieczorem powtarza się te same podstawowe kroki.

1. Oczyszczanie dwa razy dziennie łagodnym żelem lub pianką bez mocnych detergentów. Częstsze mycie nie pomaga, a przesusza skórę.
2. Tonik bez alkoholu lub od razu następny krok.
3. Składnik aktywny, na przykład serum z niacynamidem rano i kwas salicylowy lub retinoid wieczorem.
4. Lekki krem nawilżający oznaczony jako niekomedogenny.
5. Filtr przeciwsłoneczny rano o lekkiej, niezatykającej porów formule.

Wieczorem przy makijażu lub filtrze wodoodpornym dobrze sprawdza się demakijaż dwuetapowy z olejkiem lub płynem micelarnym, a potem żelem. Ogólne zasady kolejności opisujemy w poradniku o kolejności nakładania kosmetyków.

Jakie składniki pomagają przy trądziku?

Kilka składników dostępnych w kosmetykach ma dobrze udokumentowane działanie wspierające skórę trądzikową.

Kwas salicylowy

Rozpuszcza się w tłuszczach, dzięki czemu wnika do ujść gruczołów łojowych i pomaga je oczyszczać. Działa też przeciwzapalnie. W kosmetykach występuje zwykle w stężeniu do 2%. Więcej o kwasach przeczytasz w poradniku o kwasach na twarz.

Kwas azelainowy

Działa przeciwbakteryjnie, przeciwzapalnie i rozjaśnia przebarwienia pozapalne. Jest łagodny, dlatego dobrze sprawdza się przy skórze wrażliwej. W kosmetykach występuje w niższych stężeniach, a w wyższych w lekach na receptę.

Niacynamid

Ogranicza produkcję sebum, łagodzi stan zapalny i wspiera barierę skóry. Dobrze łączy się z innymi składnikami. Opisujemy go w poradniku o niacynamidzie.

Retinoidy

Normalizują rogowacenie w ujściach mieszków włosowych, przez co ograniczają powstawanie zaskórników. W kosmetykach występuje retinol i jego pochodne, a silniejsze retinoidy, takie jak adapalen czy tretynoina, są dostępne jako leki. O pierwszych krokach z retinolem piszemy w poradniku o kremie z retinolem.

Nadtlenek benzoilu

Działa przeciwbakteryjnie i nie powoduje oporności bakterii. W Polsce występuje głównie w lekach i preparatach do stosowania miejscowego dostępnych w aptece. Może przesuszać skórę i odbarwiać tkaniny.

Czego unikać przy skórze trądzikowej?

• Agresywnego odtłuszczania, na przykład mocnych żeli, alkoholowych toników i pasty do zębów na wypryski. Przesuszona skóra często reaguje większą produkcją sebum i podrażnieniem.
• Peelingów z ostrymi drobinkami, które rozdrapują zmiany zapalne.
• Wyciskania wyprysków. Zwiększa ryzyko zakażenia, blizn i przebarwień.
• Wielu składników aktywnych naraz, zwłaszcza kwasów i retinoidu jednego wieczoru.
• Ciężkich, tłustych kremów i olejów o wysokiej komedogenności, jeśli nasilają wypryski.
• Zasypiania w makijażu.

Warto też regularnie zmieniać poszewki na poduszki, czyścić ekran telefonu i pędzle do makijażu.

Co zrobić z pojedynczym wypryskiem?

Pojedyncza zmiana zapalna zwykle mija sama w ciągu kilku dni. Można ją wspomóc preparatem punktowym, na przykład z kwasem salicylowym, nadtlenkiem benzoilu lub olejkiem z drzewa herbacianego w niskim stężeniu, oraz plasterkami hydrokoloidowymi, które chronią zmianę przed dotykaniem. Ciepły okład może przyspieszyć dojrzewanie krosty.

Nie należy przekłuwać ani wyciskać zmian, zwłaszcza głębokich guzków pod skórą. Bolesne, duże zmiany, które pojawiają się regularnie, to sygnał, że potrzebne jest leczenie.

Czy osoby z trądzikiem mogą się malować?

Tak. Makijaż nie musi nasilać trądziku, jeśli wybiera się kosmetyki niekomedogenne, lekkie podkłady mineralne lub fluidy przeznaczone dla skóry problematycznej, a wieczorem dokładnie się go zmywa. Pędzle i gąbki trzeba regularnie myć, bo gromadzą sebum i bakterie. Korektor punktowy lepiej nakładać czystym pędzelkiem niż palcem. Przy dobieraniu kolorów pomocny będzie poradnik jak dobrać podkład do karnacji.

Co z przebarwieniami i bliznami po trądziku?

Po wyleczonych wypryskach często zostają czerwone lub brązowe plamy, czyli przebarwienia pozapalne. Z czasem bledną, a pomagają im kwas azelainowy, niacynamid, witamina C, retinoidy i bezwzględnie filtr przeciwsłoneczny. Proces trwa zwykle kilka miesięcy.

Blizny zanikowe, czyli wgłębienia w skórze, nie znikną pod wpływem kremów. Poprawia się je zabiegami gabinetowymi, takimi jak peelingi chemiczne, mikronakłuwanie, laser frakcyjny czy radiofrekwencja mikroigłowa. Zabiegi wykonuje się dopiero po opanowaniu aktywnego trądziku. O możliwościach gabinetowych piszemy w poradniku o peelingu chemicznym.

Kiedy iść do dermatologa?

Pielęgnacja domowa sprawdza się przy łagodnym trądziku z pojedynczymi zmianami. Do dermatologa warto się wybrać, gdy:

• zmiany są liczne, bolesne, głębokie lub ropne,
• po zmianach zostają blizny lub trwałe przebarwienia,
• trądzik nie poprawia się po dwóch–trzech miesiącach dobrej pielęgnacji,
• trądzikowi towarzyszą nieregularne miesiączki, nadmierne owłosienie lub wypadanie włosów, które mogą wskazywać na zaburzenia hormonalne,
• trądzik bardzo obciąża samopoczucie.

Dermatolog może zalecić leki miejscowe, na przykład retinoidy, nadtlenek benzoilu czy antybiotyki miejscowe, a w cięższych przypadkach leczenie doustne. U kobiet z trądzikiem hormonalnym leczenie bywa prowadzone razem z ginekologiem lub endokrynologiem.

Źródła: wytyczne American Academy of Dermatology dotyczące leczenia trądziku, rekomendacje Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego, przeglądy badań nad trądzikiem u dorosłych kobiet w czasopismach dermatologicznych.