Skąd się bierze trądzik u dorosłych?
Amerykańska Akademia Dermatologii (AAD) wymienia kilka głównych przyczyn trądziku u dorosłych.
Hormony
Wahania hormonów sprzyjają wypryskom. U kobiet dotyczy to okresu przed miesiączką, ciąży, okresu okołomenopauzalnego oraz rozpoczynania i odstawiania tabletek antykoncepcyjnych. Trądzik hormonalny ma zwykle postać bolesnych grudek na żuchwie, brodzie i szyi.
Stres
Według AAD stres pobudza organizm do wytwarzania większej ilości androgenów, które stymulują gruczoły łojowe i mieszki włosowe.
Skłonność rodzinna
Część osób ma genetyczną predyspozycję do trądziku. Jeśli rodzice mieli trądzik w dorosłym wieku, ryzyko jest większe.
Kosmetyki do skóry i włosów
Ciężkie kremy, podkłady, olejki do włosów i produkty do stylizacji mogą zatykać pory. AAD radzi szukać na etykietach oznaczeń niekomedogenny, bez olejów lub nie zatyka porów. Wypryski na czole i wzdłuż linii włosów często wynikają właśnie z kosmetyków do włosów.
Leki i choroby
Niektóre leki mogą wywoływać lub nasilać trądzik. AAD zaleca zapytać lekarza przepisującego lek, czy trądzik jest jego możliwym działaniem ubocznym. Trądzik może też być objawem choroby, na przykład zaburzeń hormonalnych, która po rozpoznaniu i leczeniu często ustępuje.
Codzienna pielęgnacja skóry trądzikowej
Rano
- Łagodny żel lub pianka myjąca.
- Serum z niacynamidem lub kwasem azelainowym.
- Lekki krem nawilżający niekomedogenny.
- Krem z filtrem, najlepiej o lekkiej konsystencji.
Wieczorem
- Demakijaż i mycie.
- Substancja aktywna: kwas salicylowy, retinoid lub lek zalecony przez lekarza.
- Lekki krem nawilżający.
Dokładny porządek kroków i to, gdzie umieścić serum, a gdzie lek, pokazują schematy w poradniku o układaniu porannej i wieczornej pielęgnacji.
Czy skóra trądzikowa potrzebuje kremu?
Tak. Składniki przeciwtrądzikowe, zwłaszcza retinoidy i nadtlenek benzoilu, wysuszają skórę. Przesuszona skóra gorzej znosi leczenie i bywa bardziej podrażniona. Lekki krem z gliceryną, ceramidami czy niacynamidem zmniejsza te skutki.
Filtr przy trądziku
Ochrona przed słońcem jest szczególnie ważna, bo wiele leków przeciwtrądzikowych uwrażliwia skórę na UV, a słońce utrwala przebarwienia pozapalne. Lekkie fluidy i żele z filtrem rzadziej zatykają pory niż tłuste kremy. Jak wybrać taki produkt, wyjaśnia tekst o tym, jaki krem z filtrem SPF wybrać.

Składniki aktywne, które działają
| Składnik | Jak działa | Na co głównie |
|---|---|---|
| Kwas salicylowy (BHA) | złuszcza w porach | zaskórniki, drobne grudki |
| Kwas azelainowy | przeciwzapalnie, przeciwbakteryjnie, rozjaśnia | grudki, przebarwienia pozapalne, cera naczynkowa |
| Niacynamid | przeciwzapalnie, wzmacnia barierę | zaczerwienienie, przebarwienia |
| Retinoidy (retinol, adapalen) | regulują złuszczanie w mieszkach | zaskórniki, profilaktyka nowych zmian |
| Nadtlenek benzoilu | przeciwbakteryjnie | grudki i krosty zapalne |
Kwas salicylowy
Rozpuszcza się w tłuszczach, więc wnika do ujść gruczołów łojowych. Przy skórze z zaskórnikami i drobnymi grudkami to często pierwszy wybór. Jak wprowadzać go stopniowo, wyjaśnia przewodnik po kwasach na twarz dla początkujących.
Kwas azelainowy
Działa przeciwzapalnie i przeciwbakteryjnie, a dodatkowo rozjaśnia przebarwienia po wypryskach. Jest dobrze tolerowany i bywa polecany także w ciąży. Szczegóły zawiera tekst o tym, jak stosować kwas azelainowy.
Niacynamid
Łagodzi stan zapalny i zaczerwienienie, wspiera barierę skóry. W badaniach żel z 4–5% niacynamidu dawał efekty porównywalne z miejscowym antybiotykiem. Więcej informacji o tym składniku z grupy witamin B zawiera osobny poradnik.
Retinoidy
Regulują złuszczanie w mieszkach włosowych i zapobiegają powstawaniu zaskórników. Retinol jest dostępny w kosmetykach, a adapalen i tretinoina to leki. Na początku mogą wywoływać przejściowe nasilenie wyprysków i podrażnienie. Jak przejść ten etap, opisuje tekst o tym, od czego zacząć z retinolem.
Jak leczy trądzik dermatolog?
Brytyjski Narodowy Instytut Zdrowia i Doskonałości Opieki (NICE) w wytycznych dotyczących trądziku zaleca, by jako leczenie pierwszego wyboru zaproponować 12-tygodniową kurację jednym z preparatów skojarzonych, z uwzględnieniem nasilenia trądziku i preferencji pacjenta. Wśród opcji wymienia między innymi:
- adapalen z nadtlenkiem benzoilu, przy każdym nasileniu trądziku,
- tretinoinę z klindamycyną, przy każdym nasileniu,
- nadtlenek benzoilu z klindamycyną, przy trądziku łagodnym i umiarkowanym.
NICE podkreśla, że antybiotyków, zarówno miejscowych, jak i doustnych, nie stosuje się w leczeniu trądziku samodzielnie. Leczenie ocenia się po 12 tygodniach. Aby ograniczyć podrażnienie przez nadtlenek benzoilu i retinoidy, wytyczne radzą zaczynać od stosowania co drugi dzień albo od krótkiego kontaktu, na przykład zmywania preparatu po godzinie. W osobnym zestawieniu opisujemy składniki stosowane przy trądziku.
AAD przypomina, że dermatolog często łączy dwie lub więcej metod leczenia i że przy jego pomocy i cierpliwości praktycznie każdy przypadek trądziku daje się opanować. W cięższych przypadkach stosuje się leki doustne, a u kobiet z trądzikiem hormonalnym także leczenie hormonalne, dobierane przez lekarza.
Czego unikać przy trądziku?
- Wyciskania i rozdrapywania wyprysków, które zwiększa ryzyko blizn i przebarwień.
- Mocnych, wysuszających żeli i toników z alkoholem.
- Szorowania twarzy ostrymi peelingami.
- Łączenia wielu substancji aktywnych naraz.
- Ciężkich kremów i olejków, jeśli po nich pojawiają się nowe zmiany.
- Brudnych pędzli i gąbek do makijażu oraz rzadko zmienianych poszewek.
- Dotykania twarzy i opierania brody na dłoni.
Narzędzia do makijażu to częste źródło bakterii. Jak je myć i jak często, wyjaśnia poradnik o czyszczeniu pędzli do makijażu.
Dieta a trądzik
Przegląd opublikowany w Journal of the American Academy of Dermatology uznał, że dieta o wysokim ładunku glikemicznym może nasilać trądzik, a związek z nabiałem jest słabszy. Ograniczenie słodyczy, słodzonych napojów i białej mąki to rozsądny krok, choć nie zastąpi leczenia. Szczegółowe wskazówki żywieniowe zawiera tekst o diecie przy trądziku, a szerszy kontekst artykuł o tym, co jeść dla zdrowej cery.
Zabiegi w gabinecie
Uzupełnieniem leczenia mogą być peelingi chemiczne z kwasem salicylowym lub migdałowym, oczyszczanie manualne wykonywane przez kosmetologa i zabiegi na przebarwienia i blizny po trądziku. Peelingi zmniejszają zaskórniki i wyrównują koloryt, ale nie zastąpią leczenia trądziku zapalnego. Jak dobrać kwas do zabiegu, wyjaśnia przewodnik po peelingach chemicznych w gabinecie.
Przebarwienia i blizny po trądziku
Po wypryskach często zostają czerwone lub brązowe plamy. To przebarwienia pozapalne, które z czasem bledną, zwykle w ciągu kilku miesięcy, szybciej przy codziennym filtrze i składnikach rozjaśniających, takich jak kwas azelainowy, niacynamid czy retinoidy. Inaczej jest z bliznami zanikowymi, czyli wgłębieniami w skórze. Kosmetyki ich nie usuną, a poprawę dają zabiegi w gabinecie, na przykład laser frakcyjny czy mikronakłuwanie. Najlepszą profilaktyką blizn jest wczesne leczenie trądziku zapalnego i niewyciskanie zmian.
Kiedy iść do dermatologa?
- gdy pojawiają się bolesne guzki i torbiele pod skórą,
- gdy zostają blizny lub ciemne plamy po wypryskach,
- gdy pielęgnacja przez kilka miesięcy nie przynosi poprawy,
- gdy trądzik pojawił się nagle po 25. roku życia z nadmiernym owłosieniem, nieregularnymi miesiączkami lub przybieraniem na wadze,
- gdy trądzik wpływa na samopoczucie i pewność siebie.
Najczęściej zadawane pytania
Dlaczego mam trądzik po trzydziestce?
Najczęściej z powodu wahań hormonów, stresu, skłonności rodzinnej, kosmetyków zatykających pory lub leków. Czasem trądzik jest objawem zaburzeń hormonalnych, dlatego przy nagłym pojawieniu się zmian warto pójść do lekarza.
Jak pielęgnować skórę trądzikową?
Myj twarz łagodnym żelem dwa razy dziennie, używaj kosmetyków niekomedogennych, lekkiego kremu i filtra, a do tego jednego lub dwóch składników aktywnych, takich jak kwas salicylowy, azelainowy, niacynamid czy retinoid.
Po jakim czasie widać efekty leczenia trądziku?
Zwykle po kilku tygodniach, a pełną ocenę skuteczności robi się po około 12 tygodniach. Brytyjskie wytyczne NICE zalecają ocenę leczenia pierwszego wyboru właśnie po takim czasie.
Czy można wyciskać pryszcze?
Nie. Wyciskanie zwiększa stan zapalny, ryzyko blizn i przebarwień oraz może przenieść bakterie w głąb skóry. Zaskórniki może bezpiecznie usunąć kosmetolog.
Czy dieta ma wpływ na trądzik?
Może. Najmocniejsze dowody dotyczą diety o wysokim ładunku glikemicznym, z dużą ilością cukru i białej mąki. Związek z nabiałem jest słabszy i dotyczy części osób.
Źródła: Amerykańska Akademia Dermatologii, Adult acne; NICE, Acne vulgaris: management (NG198); Bowe W.P. i wsp., Diet and acne, Journal of the American Academy of Dermatology 2010; DermNet, Topical retinoids





