Świat kosmetologii w pigułce

Krem z retinolem – jak wybrać pierwszy i jak go stosować

Retinol to forma witaminy A, która w skórze przekształca się w kwas retinowy i wpływa na zachowanie komórek naskórka. Dlatego jest jednym z najlepiej przebadanych składników na zmarszczki, nierówną fakturę, przebarwienia i zaskórniki. Ma też wady: podrażnia, uwrażliwia na słońce i nie każdemu służy. Poniżej wyjaśniamy, jak wybrać pierwszy krem, jak go wprowadzić krok po kroku i jak odróżnić normalną reakcję skóry od sygnału, że trzeba przerwać.

DziałKosmetyki do twarzy
Czytanie12 minut
Publikacja
Aktualizacja

W skrócie

Na start wybierz krem z niskim stężeniem retinolu i nakładaj go wieczorem, najpierw raz lub dwa razy w tygodniu, w ilości wielkości ziarnka grochu na całą twarz. Częstotliwość zwiększaj co dwa, trzy tygodnie, jeśli skóra nie piecze i nie łuszczy się mocno. Rano zawsze krem z filtrem. Pierwsze efekty pojawiają się zwykle po około 12 tygodniach. Od listopada 2025 r. nowe kosmetyki do twarzy w Unii Europejskiej mogą zawierać najwyżej 0,3% retinolu, a w ciąży i podczas karmienia piersią retinolu się nie stosuje.

Najważniejsze informacje

  • Retinol działa w skórze jako kwas retinowy, który łączy się z receptorami w komórkach naskórka.
  • W UE nowe kosmetyki do twarzy mogą mieć najwyżej 0,3% retinolu (od 1 listopada 2025 r.), balsamy do ciała 0,05%.
  • Zaczyna się od 1–2 aplikacji w tygodniu, wieczorem, na suchą skórę.
  • Ilość na całą twarz to porcja wielkości ziarnka grochu.
  • Efekty widać zwykle po 12 tygodniach lub później.
  • W ciąży i podczas karmienia retinolu się nie stosuje.

Jak działa retinol w skórze?

Retinoidy to rodzina związków pochodnych witaminy A. Według serwisu DermNet, prowadzonego przez dermatologów z Nowej Zelandii, retinoidy łączą się w komórkach z receptorami jądrowymi RAR i RXR, które włączają geny kontrolujące zachowanie keratynocytów, czyli głównych komórek naskórka. W praktyce oznacza to szybsze odnawianie naskórka, bardziej regularne złuszczanie i mniej zatykających się ujść mieszków włosowych. Retinoidy ograniczają też przekazywanie barwnika do komórek naskórka, co pomaga przy przebarwieniach.

Retinol w kremie nie jest substancją aktywną od razu. Skóra przekształca go najpierw w retinal (retinaldehyd), a potem w kwas retinowy. Każdy etap obniża siłę działania, ale też ryzyko podrażnienia. Dlatego retinol bez recepty działa łagodniej i wolniej niż tretinoina z apteki.

Retinol, retinal, tretinoina: czym się różnią?

ZwiązekGdzie występujeSiła działania i podrażnienie
Estry retinolu (palmitynian, octan)kosmetyki bez receptynajsłabsze, najłagodniejsze
Retinolkosmetyki bez receptyumiarkowane
Retinal (retinaldehyd)kosmetyki bez receptysilniejsze niż retinol
Adapalen, tretinoina, tazarotenleki na receptęnajsilniejsze, wymagają nadzoru lekarza

DermNet podaje, że spośród retinoidów na receptę najmniej drażni adapalen, a najbardziej tretinoina. Jeśli celem jest leczenie trądziku, a nie pielęgnacja przeciwstarzeniowa, lepszym wyborem bywa właśnie lek przepisany przez dermatologa.

Jakie stężenie retinolu wybrać na początek?

Od 2024 roku stężenia retinolu w kosmetykach reguluje w Unii Europejskiej rozporządzenie Komisji (UE) 2024/996. Wprowadziło ono limity liczone jako tak zwany ekwiwalent retinolu:

  • 0,05% w balsamach do ciała,
  • 0,3% we wszystkich pozostałych kosmetykach, w tym kremach i serum do twarzy oraz kremach do rąk.

Te same limity obejmują estry retinolu, czyli octan i palmitynian retinylu. Od 1 listopada 2025 r. nie można wprowadzać do obrotu w UE nowych produktów przekraczających te progi, a od 1 maja 2027 r. znikną z półek także te, które trafiły do sklepów wcześniej. Na opakowaniu pojawia się ostrzeżenie o zawartości witaminy A i o tym, by uwzględnić jej dzienne spożycie z innych źródeł.

Co to oznacza dla początkującej osoby? Najwyższe dostępne w drogerii stężenie, 0,3%, nie jest stężeniem startowym. Na pierwsze tygodnie lepiej sprawdzają się produkty z wyraźnie niższym stężeniem albo z łagodniejszymi pochodnymi retinolu, na przykład jego estrami. Stężenie warto zwiększać dopiero wtedy, gdy skóra przez kilka miesięcy dobrze toleruje niższe.

Krem czy serum?

Na początek wygodniejszy jest krem. Ma w składzie także substancje nawilżające i natłuszczające, które łagodzą suchość. DermNet zauważa, że wśród retinoidów na receptę to właśnie postać kremu drażni najmniej, a żele są najmniej wyczuwalne na skórze. Serum z retinolem zwykle nakłada się pod krem, więc przy wrażliwej cerze daje mniej możliwości złagodzenia efektów ubocznych.

Na co patrzeć w składzie?

  • Stężenie podane wprost na opakowaniu lub na stronie producenta.
  • Opakowanie nieprzezroczyste, najlepiej z pompką, bo retinol rozkłada się pod wpływem światła i powietrza.
  • Składniki kojące i wzmacniające barierę, na przykład ceramidy, niacynamid, pantenol, gliceryna.
  • Brak dodatku kwasów AHA i BHA w tym samym produkcie, jeśli dopiero zaczynasz.

Jak stosować krem z retinolem krok po kroku?

Retinol nakłada się wieczorem, bo rozkłada się w świetle i uwrażliwia skórę na słońce. Kolejność wieczornej pielęgnacji jest prosta: demakijaż, mycie, osuszenie skóry, retinol, krem nawilżający. Jeśli używasz serum, miejsce retinolu w schemacie wyjaśnia poradnik o tym, w jakiej kolejności nakładać kosmetyki.

Plan na pierwsze trzy miesiące

OkresCzęstotliwośćWskazówki
Tygodnie 1–21–2 razy w tygodniumetoda kanapki: krem, retinol, krem
Tygodnie 3–4co trzeci wieczórjeśli nie ma pieczenia i łuszczenia
Tygodnie 5–8co drugi wieczórkrem nawilżający po retinolu
Od 9. tygodniaco drugi wieczór lub codziennietylko przy dobrej tolerancji

To schemat orientacyjny. Część osób z wrażliwą skórą nigdy nie będzie stosować retinolu codziennie i to nie jest błąd. Stosowanie co drugi lub co trzeci wieczór też przynosi efekty, tylko wolniej.

Ile kremu nałożyć?

Porcja wielkości ziarnka grochu wystarcza na całą twarz. Większa ilość nie przyspiesza efektów, a zwiększa podrażnienie. Rozprowadź krem na policzkach, czole i brodzie, omijając kąciki nosa, kąciki ust i skórę tuż pod oczami. DermNet przypomina, że właśnie okolice oczu i ust podrażniają się najłatwiej. Do pielęgnacji okolicy oka lepiej używać osobnego kremu.

Metoda kanapki

Przy suchej lub wrażliwej skórze nałóż najpierw cienką warstwę kremu nawilżającego, odczekaj kilka minut, potem retinol, a na koniec znowu krem. Bariera z kremu nieco spowalnia przenikanie retinolu i łagodzi suchość. Ten sposób dobrze sprawdza się w pierwszych tygodniach i zimą. O tym, jak zmienia się potrzeba nawilżenia w chłodne miesiące, piszemy w poradniku o pielęgnacji skóry twarzy zimą.

Co się dzieje ze skórą w pierwszych tygodniach?

DermNet opisuje typowe działanie niepożądane retinoidów jako tak zwane retinoidowe zapalenie skóry: zaczerwienienie, łuszczenie i suchość. W kosmetyce nazywa się to retinizacją. Zwykle pojawia się w pierwszych tygodniach i słabnie, gdy skóra się przyzwyczaja.

Co jest normalne, a co nie?

  • Lekkie ściągnięcie, drobne łuszczenie przy nosie i brodzie i przejściowe zaczerwienienie są normalne.
  • Kilka nowych wyprysków w pierwszym miesiącu, zwłaszcza przy cerze trądzikowej, wymaga obserwacji.
  • Silne pieczenie, obrzęk, sączenie, swędzące grudki i czerwone placki, które nie znikają po kilku dniach przerwy, to sygnał, by przerwać.

Przy silnej reakcji odstaw retinol na kilka dni, stosuj wyłącznie łagodne mycie i krem odbudowujący barierę, a potem wróć do rzadszego stosowania. Jeśli objawy wracają, a zwłaszcza gdy przypominają alergię, potrzebna jest konsultacja z dermatologiem. Objawy przeciążonej skóry i sposoby jej regeneracji zebraliśmy w poradniku o tym, jak odbudować uszkodzoną barierę hydrolipidową. Działanie i unijne limity opisuje też hasło retinol w słowniku składników.

Retinol a egzema i skóra atopowa

Retinoidy wysuszają skórę, dlatego DermNet zaznacza, że mogą zaostrzać egzemę. Osoby z atopowym zapaleniem skóry, trądzikiem różowatym lub łojotokowym zapaleniem skóry powinny wprowadzać retinol tylko po rozmowie z dermatologiem.

Retinol i słońce: czy można go stosować latem?

Retinoidy zwiększają wrażliwość skóry na promieniowanie UV. DermNet zaleca codzienne stosowanie kremu nawilżającego z filtrem, który chroni zarówno przed fotouczuleniem, jak i suchością. Retinol można stosować przez cały rok, ale latem, przy intensywnym słońcu, wiele osób zmniejsza częstotliwość albo robi przerwę na urlop na plaży. Niezależnie od pory roku rano potrzebny jest krem z filtrem o szerokim spektrum. Jak go dobrać do cery, wyjaśnia poradnik o tym, jak wybrać krem z filtrem SPF.

Z czym nie łączyć retinolu?

Retinol sam w sobie przyspiesza złuszczanie, więc dokładanie kolejnych złuszczających składników w tym samym czasie zwiększa ryzyko podrażnienia.

Ostrożnie

  • Kwasy AHA i BHA, na przykład glikolowy, migdałowy czy salicylowy, najlepiej stosować w inne wieczory niż retinol. Jak dobrać pierwszy kwas, wyjaśnia tekst o tym, który kwas na twarz wybrać na początek.
  • Witamina C w wysokim stężeniu sprawdza się lepiej rano, a retinol wieczorem. Takie rozdzielenie pokazuje poradnik o tym, jak stosować serum z witaminą C.
  • Nadtlenek benzoilu z leków na trądzik może rozkładać część retinoidów, dlatego połączenie ustala lekarz.
  • Peelingi mechaniczne, szczoteczki soniczne i zabiegi złuszczające w gabinecie wymagają przerwy w stosowaniu retinolu, zwykle kilka dni przed i po zabiegu.

Dobre połączenia

  • Niacynamid łagodzi zaczerwienienie i wzmacnia barierę, więc dobrze uzupełnia retinol. Jego działanie wyjaśnia tekst o tym, na co działa niacynamid.
  • Ceramidy, pantenol i kwas hialuronowy zmniejszają suchość.
  • Krem z filtrem rano jest obowiązkowy.

Kiedy widać efekty retinolu?

DermNet podaje, że poprawa po retinoidach może wymagać 12 tygodni lub więcej. Retinol bez recepty działa wolniej niż leki, więc realne oczekiwania to:

  • po kilku tygodniach gładsza faktura i mniej zaskórników,
  • po około trzech miesiącach bardziej wyrównany koloryt i jaśniejsze przebarwienia,
  • po kilku miesiącach regularnego stosowania płytsze drobne zmarszczki.

Głębokich zmarszczek i wiotkości skóry retinol nie usunie. Przy tych problemach skuteczniejsze są zabiegi w gabinecie medycyny estetycznej.

Kto nie powinien stosować retinolu?

Ciąża i karmienie piersią

Retinol to forma witaminy A. Wysokie dawki preformowanej witaminy A są uznawane za teratogenne, czyli mogące powodować wady wrodzone. Doustne retinoidy, na przykład izotretynoina, są w ciąży bezwzględnie przeciwwskazane. DermNet zaznacza, że część retinoidów miejscowych również jest przeciwwskazana w ciąży, a kobiety w wieku rozrodczym stosujące je na receptę powinny stosować skuteczną antykoncepcję. Wchłanianie retinolu z kosmetyku jest niewielkie, ale ryzyka nie wykluczono, dlatego w ciąży i podczas karmienia piersią z retinolu się rezygnuje.

Bezpieczniejsze zamienniki na ten czas to kwas azelainowy, niacynamid, kwas hialuronowy, witamina C i bakuchiol. Ten ostatni bywa nazywany roślinną alternatywą retinolu. Czy rzeczywiście ją zastępuje, sprawdzamy w tekście o tym, czy bakuchiol jest dobrą alternatywą dla retinolu.

Inne sytuacje

  • Świeżo podrażniona, poparzona słońcem lub uszkodzona skóra.
  • Okres kilku dni przed i po zabiegach złuszczających, laserze czy depilacji woskiem na twarzy.
  • Leczenie retinoidami doustnymi lub na receptę bez zgody lekarza.
  • Choroby skóry, takie jak egzema czy trądzik różowaty, bez konsultacji z dermatologiem.

Retinol przy trądziku i przy zmarszczkach

Retinol pomaga przy zaskórnikach i drobnych wypryskach, bo reguluje złuszczanie w ujściach mieszków. Przy trądziku zapalnym, z bolesnymi grudkami i krostami, kosmetyk zwykle nie wystarcza, a skuteczniejsze są leki z adapalenem lub tretinoiną. Pielęgnację skóry skłonnej do wyprysków opisuje poradnik o trądziku u dorosłych.

Przy zmarszczkach retinol działa profilaktycznie i na drobne linie. Dobrym momentem na jego wprowadzenie jest pojawienie się pierwszych zmarszczek mimicznych, a o tym decyduje stan skóry, a nie data w dowodzie.

Najczęstsze błędy przy pierwszym retinolu

  • Start od najwyższego dostępnego stężenia.
  • Codzienne stosowanie od pierwszego dnia.
  • Nakładanie retinolu na mokrą skórę, co zwiększa podrażnienie.
  • Za duża ilość produktu.
  • Łączenie z kwasami i peelingami w ten sam wieczór.
  • Brak filtra rano.
  • Odstawienie po dwóch tygodniach, bo nie widać efektów.

Najczęściej zadawane pytania

Od jakiego stężenia retinolu zacząć?

Od wyraźnie niższego niż 0,3% albo od łagodnych pochodnych retinolu, na przykład jego estrów. Najwyższe stężenie dozwolone w nowych kosmetykach do twarzy w UE to 0,3% i jest to raczej poziom dla osób, które już tolerują retinol.

Ile razy w tygodniu stosować krem z retinolem na początku?

Raz lub dwa razy w tygodniu przez pierwsze dwa tygodnie. Jeśli skóra nie piecze i nie łuszczy się mocno, przejdź na co trzeci, a potem co drugi wieczór. Codzienne stosowanie nie jest konieczne.

Czy retinol można stosować pod oczy?

Zwykły krem z retinolem nie jest przeznaczony na skórę pod oczami, która podrażnia się najłatwiej. W tej okolicy stosuje się osobne kremy pod oczy z niskim stężeniem retinoidów, wprowadzane stopniowo.

Czy retinol można stosować latem?

Tak, pod warunkiem codziennego kremu z filtrem o szerokim spektrum i unikania intensywnego słońca. Przy urlopie na plaży lub w górach lepiej zrobić przerwę, bo retinoidy zwiększają wrażliwość skóry na UV.

Dlaczego po retinolu pojawiły się wypryski?

W pierwszych tygodniach przyspieszone złuszczanie może wypchnąć na powierzchnię zmiany, które tworzyły się wcześniej. Zwykle mija to w ciągu kilku tygodni. Jeśli wypryski pojawiają się w nowych miejscach albo towarzyszy im swędzenie, przyczyną może być podrażnienie lub alergia.

Źródła: DermNet, Topical retinoids; Rozporządzenie Komisji (UE) 2024/996 zmieniające załącznik III rozporządzenia w sprawie produktów kosmetycznych (witamina A); Gemini, Retinol w ciąży i podczas karmienia piersią; Cosmetics Business, przewodnik po unijnych limitach retinolu

Redakcja beautynews.pl

Piszemy o pielęgnacji, zabiegach i makijażu na podstawie podręczników kosmetologii i publikacji dermatologicznych. Teksty aktualizujemy, gdy zmienia się wiedza albo zalecenia.

Więcej z działu Kosmetyki

Cały dział