Niacynamid – na co działa i z czym go łączyć?

Niacynamid trafił do pielęgnacji jako składnik kremów nawilżających, a w ciągu kilku lat stał się jednym z najczęściej wybieranych aktywnych składników w serach. Powód jest prosty: działa na kilka problemów jednocześnie, rzadko podrażnia i nie zwiększa wrażliwości na słońce. To dobry pierwszy składnik aktywny dla osób, które dopiero budują pielęgnację, i stały element u tych, które walczą z rozszerzonymi porami, świeceniem się skóry lub przebarwieniami po wypryskach.

Czym jest niacynamid?

Niacynamid, nazywany też nikotynamidem, to rozpuszczalna w wodzie forma witaminy B3. W organizmie jest częścią koenzymów biorących udział w produkcji energii w komórkach i w procesach naprawczych. W kosmetykach podaje się go bezpośrednio na skórę, a na liście składników występuje pod nazwą INCI „niacinamide”.

Ważne jest odróżnienie niacynamidu od kwasu nikotynowego, czyli niacyny. To dwie formy tej samej witaminy, ale kwas nikotynowy rozszerza naczynia krwionośne i może wywołać zaczerwienienie skóry. Niacynamid nie daje takiego efektu w typowym stosowaniu, dlatego to on jest składnikiem kosmetyków.

Na co działa niacynamid?

Badania nad niacynamidem stosowanym na skórę opisują kilka kierunków działania. Część z nich potwierdzono w badaniach klinicznych, część w badaniach laboratoryjnych.

Wzmocnienie bariery naskórka

Niacynamid pobudza komórki naskórka do wytwarzania ceramidów i innych lipidów, które uszczelniają przestrzenie między komórkami warstwy rogowej. Skóra z mocniejszą barierą traci mniej wody, jest mniej sucha i lepiej znosi inne składniki aktywne. To dlatego niacynamid dodaje się często do kremów dla skóry wrażliwej i do produktów stosowanych razem z retinoidami.

Regulacja sebum i wygląd porów

W badaniach z udziałem osób o cerze tłustej żel z 2% niacynamidu zmniejszał ilość sebum na skórze po kilku tygodniach stosowania. Mniej sebum oznacza mniejsze świecenie się skóry i mniej rozciągnięte ujścia gruczołów, dlatego pory wydają się mniejsze. Sam rozmiar porów jest w dużej mierze uwarunkowany genetycznie, więc niacynamid nie zmieni go trwale, ale wyraźnie poprawia ich wygląd.

Przebarwienia i koloryt

Niacynamid hamuje przenoszenie barwnika, czyli melaniny, z komórek, które go produkują, do komórek naskórka. W badaniach preparaty z 5% niacynamidu po kilku tygodniach zmniejszały widoczność przebarwień. Efekt jest stopniowy i znika, jeśli przestaniemy go stosować i nie chronimy skóry przed słońcem.

Zaczerwienienia i stany zapalne

Niacynamid ma działanie przeciwzapalne. W badaniach dotyczących trądziku żel z 4% niacynamidu zmniejszał liczbę zmian zapalnych. Dlatego składnik ten pojawia się w pielęgnacji wspierającej leczenie trądziku i przy skórze skłonnej do zaczerwienień.

Dla kogo jest niacynamid?

Niacynamid pasuje do niemal każdego typu cery, ale szczególnie korzystają z niego osoby:

• z cerą tłustą i mieszaną, które chcą ograniczyć świecenie i poprawić wygląd porów,
• z cerą trądzikową i przebarwieniami po wypryskach,
• z cerą suchą i odwodnioną, bo wspiera odbudowę bariery,
• z cerą dojrzałą, jako uzupełnienie retinoidów i filtrów,
• z cerą wrażliwą, które nie tolerują mocniejszych składników aktywnych, pod warunkiem wyboru niskiego stężenia.

Przy cerze naczynkowej i bardzo reaktywnej lepiej zacząć od produktu z 2–4% niacynamidu i obserwować skórę przez pierwsze tygodnie.

Jakie stężenie niacynamidu wybrać?

Na rynku są kosmetyki z niacynamidem w stężeniach od około 2 do 20%. Większość badań klinicznych prowadzono przy stężeniach od 2 do 5%, i to w tym zakresie efekty są najlepiej udokumentowane.

Stężenie	Dla kogo	Uwagi
2–4%	skóra wrażliwa, początek stosowania, kremy codzienne	dobra tolerancja, działanie łagodzące i wspierające barierę
5%	większość typów cery, przebarwienia, sebum	stężenie najczęściej badane
10%	skóra tłusta, dobrze tolerująca składniki aktywne	częściej mrowienie i zaczerwienienie
powyżej 10%	rzadko potrzebne	brak dowodów na wyraźnie lepsze działanie, większe ryzyko podrażnień

Popularne sera z 10% niacynamidu są bezpieczne dla wielu osób, ale wyższe stężenie nie oznacza automatycznie szybszych efektów. Jeśli skóra reaguje pieczeniem lub czerwienieje, lepiej przejść na niższe stężenie zamiast rezygnować ze składnika.

Jak stosować niacynamid?

Niacynamid można stosować rano i wieczorem, codziennie. Nie uwrażliwia skóry na słońce, więc nie ma przeciwwskazań do porannego stosowania. Serum nakłada się po toniku, a przed kremem. Krem z niacynamidem nakłada się jako zwykły krem nawilżający.

Pierwsze efekty w zakresie sebum i wyglądu porów pojawiają się zwykle po kilku tygodniach regularnego stosowania. Na rozjaśnienie przebarwień trzeba czekać dłużej, zwykle od dwóch do trzech miesięcy. W tym czasie konieczny jest filtr przeciwsłoneczny, bo bez niego przebarwienia odnawiają się szybciej, niż niacynamid je rozjaśnia.

Jeśli nie wiesz, gdzie w porannej i wieczornej pielęgnacji ustawić serum, zajrzyj do poradnika o kolejności nakładania kosmetyków.

Z czym łączyć niacynamid?

Niacynamid należy do składników, które łączą się dobrze z większością innych. W wielu kosmetykach od razu występuje razem z kilkoma z nich.

• Kwas hialuronowy, gliceryna i pantenol to klasyczne połączenie nawilżające, w którym niacynamid dodatkowo wspiera barierę.
• Ceramidy i cholesterol razem z niacynamidem pomagają przy skórze suchej i podrażnionej.
• Retinol i inne retinoidy to jedno z najkorzystniejszych połączeń. Niacynamid łagodzi przesuszenie i zaczerwienienie, które często pojawiają się na początku kuracji retinoidem. O pierwszych krokach z retinolem piszemy w poradniku o kremie z retinolem.
• Cynk występuje razem z niacynamidem w serach dla cery tłustej i trądzikowej.
• Filtr przeciwsłoneczny jest obowiązkowym partnerem każdego składnika rozjaśniającego przebarwienia.

Czy można łączyć niacynamid z witaminą C?

To najczęstsze pytanie o niacynamid. Przestroga pochodzi z dawnych obserwacji, w których czysty niacynamid i kwas askorbinowy podgrzewane razem w roztworze tworzyły kompleks o żółtawym zabarwieniu, a niacynamid mógł przechodzić w kwas nikotynowy. Działo się to w wysokiej temperaturze i w warunkach odmiennych od tych, w jakich kosmetyki stosuje się na skórze.

W nowoczesnych, stabilnych formułach i przy nakładaniu w temperaturze pokojowej to połączenie jest powszechnie stosowane, a część producentów łączy oba składniki w jednym produkcie. Jeśli mimo to skóra reaguje zaczerwienieniem, można rozdzielić składniki na różne pory dnia, na przykład witaminę C rano, a niacynamid wieczorem.

Czy niacynamid można łączyć z kwasami?

Tak, ale z rozwagą. Kwasy AHA i BHA działają w kwaśnym odczynie, a niacynamid najlepiej czuje się w odczynie bliższym obojętnemu. Gdy oba produkty nakłada się bezpośrednio jeden po drugim, część osób zauważa przejściowe zaczerwienienie lub mrowienie. Rozwiązaniem jest odczekanie kilkunastu minut między produktami albo stosowanie ich w różnych porach dnia. Zestawienie kwasów dla początkujących znajdziesz w poradniku o kwasach na twarz.

Czy niacynamid ma skutki uboczne?

Niacynamid jest jednym z najlepiej tolerowanych składników aktywnych. Najczęstsze objawy niepożądane to przejściowe mrowienie, uczucie ciepła lub zaczerwienienie, zwykle przy stężeniach 10% i wyższych. Rzadziej pojawia się drobna wysypka lub nasilenie wyprysków, często związane z innymi składnikami danego kosmetyku, a nie z samym niacynamidem.

Jeśli zaczerwienienie utrzymuje się dłużej niż kilka minut po nałożeniu albo pojawia się swędzenie, warto odstawić produkt i spróbować kosmetyku z niższym stężeniem. Nowy produkt najlepiej przetestować wcześniej na niewielkim fragmencie skóry, na przykład przy linii żuchwy.

Serum czy krem z niacynamidem?

Serum zawiera zwykle wyższe stężenie niacynamidu w lekkiej, wodnej bazie i sprawdza się, gdy chcemy działać na konkretny problem, na przykład pory czy przebarwienia. Krem łączy niacynamid ze składnikami nawilżającymi i natłuszczającymi, więc jest wygodny przy skórze suchej, wrażliwej i dojrzałej, a także dla osób, które wolą krótszą pielęgnację.

Niacynamid występuje też w tonikach, płynach micelarnych, maseczkach, kremach pod oczy i produktach do ciała. Przy kilku produktach z tym składnikiem warto policzyć, ile go łącznie trafia na skórę, bo suma kilku stężeń może podrażniać.

Kiedy widać efekty stosowania niacynamidu?

Efekty niacynamidu narastają stopniowo:

1. Po kilku dniach skóra może być bardziej komfortowa i mniej napięta, zwłaszcza gdy niacynamid wspiera retinoid lub kwasy.
2. Po około czterech tygodniach wiele osób zauważa mniej świecenia się skóry i spokojniejszą cerę.
3. Po ośmiu do dwunastu tygodniach widać zmiany w przebarwieniach i kolorycie.

Jeśli po trzech miesiącach regularnego stosowania nie widać żadnej poprawy, warto przemyśleć pielęgnację lub skonsultować problem z dermatologiem, zwłaszcza przy trądziku i przebarwieniach, które mogą wymagać leczenia.

Najczęstsze błędy w stosowaniu niacynamidu

• Wybór najwyższego stężenia na start, który zamiast szybszych efektów daje zaczerwienienie.
• Nakładanie kilku produktów z niacynamidem naraz, przez co łączne stężenie jest wysokie.
• Brak filtra przy kuracji na przebarwienia.
• Oczekiwanie efektów po tygodniu i zbyt wczesne odstawienie produktu.
• Traktowanie niacynamidu jak leku na trądzik. Wspiera pielęgnację, ale nie zastąpi leczenia, gdy zmian jest dużo lub są bolesne.

Źródła: przeglądy badań nad niacynamidem stosowanym miejscowo publikowane w czasopismach dermatologicznych, badania kliniczne nad wpływem niacynamidu na sebum, przebarwienia i trądzik, materiały edukacyjne towarzystw dermatologicznych.