Czym jest biotyna i do czego służy?
Biotyna to rozpuszczalna w wodzie witamina z grupy B, oznaczana jako B7. Dawniej nazywano ją witaminą H, od niemieckich słów Haar und Haut, czyli włosy i skóra. Jest koenzymem kilku enzymów, które biorą udział w przemianie kwasów tłuszczowych, glukozy i aminokwasów. Uczestniczy też w regulacji ekspresji genów.
Biotynę dostarczamy z pożywieniem, a niewielkie ilości wytwarzają bakterie jelitowe. Organizm nie magazynuje jej w dużych ilościach, a nadmiar wydala z moczem.
Ile biotyny potrzebujemy?
| Grupa | Zapotrzebowanie dzienne |
|---|---|
| dorośli (według Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności) | 40 µg |
| dorośli (według Narodowych Instytutów Zdrowia USA) | 30 µg |
| kobiety w ciąży | 30–40 µg |
| kobiety karmiące piersią | 35–45 µg |
W suplementach „na włosy” często znajduje się 2500–10 000 µg biotyny, czyli od kilkudziesięciu do kilkuset razy więcej niż zapotrzebowanie. Nie ustalono górnego bezpiecznego poziomu spożycia, bo nie odnotowano typowej toksyczności, ale duże dawki mają istotny skutek uboczny opisany niżej.
Źródła biotyny w diecie
Biotyna występuje w wielu produktach:
- jaja (zwłaszcza żółtko), podroby (wątroba),
- ryby, np. łosoś, i mięso,
- nasiona i orzechy, np. słonecznik, migdały,
- rośliny strączkowe,
- warzywa, np. bataty, szpinak, brokuły,
- produkty pełnoziarniste.
Przy zróżnicowanej diecie łatwo pokryć zapotrzebowanie. Szerzej o tym, co jeść, by wspierać kondycję skóry, piszą autorzy poradnika o diecie dla zdrowej cery.
Kto jest narażony na niedobór biotyny?
Niedobór biotyny jest rzadki u osób zdrowych, które jedzą urozmaicone posiłki. Bardziej narażone są:
- osoby z wrodzonym niedoborem biotynidazy – rzadką chorobą genetyczną, wykrywaną w badaniach przesiewowych noworodków,
- osoby jedzące regularnie surowe białka jaj – zawierają awidynę, która wiąże biotynę i utrudnia jej wchłanianie (ugotowanie jaja unieczynnia awidynę),
- osoby nadużywające alkoholu,
- osoby przyjmujące długo niektóre leki przeciwpadaczkowe,
- kobiety w ciąży – u części może dojść do łagodnego niedoboru,
- osoby z chorobami przewodu pokarmowego zaburzającymi wchłanianie.
Objawy niedoboru
Objawy niedoboru to przerzedzenie włosów, łamliwe paznokcie, czerwona, łuszcząca się wysypka wokół oczu, nosa i ust, a w cięższych przypadkach objawy neurologiczne, takie jak zmęczenie, depresja, mrowienie kończyn. To właśnie z obserwacji osób z niedoborem wzięło się przekonanie, że biotyna wzmacnia włosy i paznokcie.
Czy biotyna działa na włosy?
U osób z niedoborem biotyny jej uzupełnienie poprawia stan włosów. W przeglądzie badań nad biotyną i wypadaniem włosów opublikowanym w 2017 roku w Skin Appendage Disorders autorzy znaleźli tylko kilkanaście opisanych przypadków poprawy. Wszystkie dotyczyły osób z chorobą lub stanem, który powodował niedobór. Nie znaleziono dobrej jakości badań, które pokazałyby korzyści u zdrowych osób.
Wypadanie włosów ma wiele przyczyn: łysienie androgenowe, łysienie telogenowe po chorobie, stresie czy porodzie, niedobór żelaza, choroby tarczycy, łysienie plackowate. Żadna z nich nie wynika z braku biotyny, dlatego suplement ich nie wyleczy. Więcej o sezonowym wypadaniu przeczytasz w tekście o tym, czy jesienne wypadanie włosów jest normalne, a o diagnostyce przy przewlekłym problemie w poradniku o tym, kiedy iść do trychologa.
Czy biotyna działa na paznokcie?
Najczęściej cytowane badania nad biotyną i paznokciami pochodzą z lat 80. i 90. XX wieku. W jednym z nich u osób z łamliwymi paznokciami przyjmujących 2,5 mg biotyny dziennie płytka pogrubiała średnio o 25%, a rozdwajanie ustąpiło u części uczestników. W innym badaniu, ankietowym, 63% osób zgłaszało subiektywną poprawę. Badania były jednak małe i nie miały prawidłowej grupy kontrolnej.
Dermatolodzy zajmujący się chorobami paznokci podkreślają, że podstawą leczenia łamliwych paznokci jest unikanie czynników drażniących i nawilżanie, a nie suplementy. Szczegóły w tekście o tym, jak wzmocnić łamliwe paznokcie. Jeśli płytka jest osłabiona po stylizacjach, przydadzą się porady z poradnika o odbudowie paznokci po manicure hybrydowym.
Biotyna a wyniki badań krwi
To najważniejsze ostrzeżenie dotyczące biotyny. Amerykańska Agencja Żywności i Leków ostrzega, że duże dawki biotyny mogą zakłócać wyniki niektórych badań laboratoryjnych. Wiele testów immunologicznych wykorzystuje w laboratorium połączenie biotyny ze streptawidyną. Nadmiar biotyny we krwi może dawać fałszywie zawyżone lub zaniżone wyniki.
Dotyczy to m.in.:
- hormonów tarczycy (TSH, fT3, fT4) – może to prowadzić do błędnego rozpoznania nadczynności tarczycy,
- troponiny – markera zawału serca, gdzie fałszywie niski wynik może opóźnić rozpoznanie,
- niektórych hormonów płciowych i innych markerów.
Co zrobić?
- zawsze informuj lekarza i laboratorium o przyjmowaniu biotyny, także jako składnika suplementów wielowitaminowych,
- zapytaj lekarza, na ile dni przed badaniem odstawić suplement. Zalecenia różnią się w zależności od dawki i rodzaju testu,
- jeśli wynik badania nie pasuje do objawów, warto wspomnieć o biotynie.
Kiedy suplementacja biotyny ma sens?
Biotynę warto rozważyć po konsultacji z lekarzem:
- przy potwierdzonym niedoborze lub chorobie, która go powoduje,
- przy przyjmowaniu leków wpływających na poziom biotyny,
- w ciąży, jeśli zaleci to lekarz w ramach suplementacji ciążowej.
U zdrowych osób z łamliwymi paznokciami można rozważyć próbę z niską dawką przez kilka miesięcy, pamiętając o ostrzeżeniu dotyczącym badań krwi. Paznokcie odrastają powoli, więc ewentualnych efektów nie widać szybciej niż po 3–6 miesiącach.
Jak czytać etykiety suplementów z biotyną?
Biotyna często występuje w kilku suplementach jednocześnie: w preparacie wielowitaminowym, w produkcie „na włosy” i w napoju kolagenowym. Dawki się wtedy sumują, a osoba przyjmująca nie zdaje sobie sprawy, ile biotyny dostarcza organizmowi. Na etykiecie warto sprawdzić zawartość w mikrogramach (µg) lub miligramach (mg) i procent referencyjnej wartości spożycia. Wartość 1000% lub więcej oznacza dawkę wielokrotnie przekraczającą zapotrzebowanie.
Warto też pamiętać, że suplementy diety nie przechodzą przed sprzedażą badań skuteczności takich jak leki. Hasła o „mocnych włosach” i „pięknych paznokciach” to deklaracje producenta, a nie potwierdzone efekty. Jeśli suplement nie przynosi zmian po kilku miesiącach, nie ma sensu zwiększać dawki.
Co zamiast suplementów biotyny?
- zbilansowana dieta z odpowiednią ilością białka, żelaza, cynku i witamin z grupy B,
- badania przy wypadaniu włosów – morfologia, ferrytyna, hormony tarczycy, witamina D,
- pielęgnacja skóry głowy – kosmetyki dobrane do jej potrzeb i, w uzasadnionych przypadkach, preparaty o udokumentowanym działaniu. Jak stosować preparaty na skórę głowy, wyjaśnia tekst o wcierkach do włosów,
- zabiegi – przy przewlekłym wypadaniu specjaliści proponują np. mezoterapię skóry głowy,
- ochrona paznokci – rękawiczki, nawilżanie, krótkie paznokcie.
Suplementy „beauty” często łączą biotynę z kolagenem, cynkiem i krzemem. Dowody na działanie kolagenu również są ograniczone, co omawia artykuł o tym, czy picie kolagenu działa na skórę.
Najczęściej zadawane pytania
Ile biotyny dziennie potrzebuje dorosły?
Według Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności ok. 40 µg dziennie, według Narodowych Instytutów Zdrowia USA ok. 30 µg. Zróżnicowana dieta zwykle pokrywa to zapotrzebowanie.
Czy biotyna pomaga na wypadanie włosów?
U osób z niedoborem biotyny tak. U osób bez niedoboru brakuje dobrej jakości badań potwierdzających jej działanie.
Czy biotyna wpływa na wyniki badań?
Tak. Duże dawki mogą fałszować wyniki niektórych badań, m.in. hormonów tarczycy i troponiny. Przed badaniami trzeba poinformować lekarza o jej przyjmowaniu.
Jakie są objawy niedoboru biotyny?
Przerzedzenie włosów, łamliwe paznokcie, czerwona, łuszcząca się wysypka wokół oczu, nosa i ust, a w cięższych przypadkach zmęczenie i mrowienie kończyn.
Czy można przedawkować biotynę?
Nie odnotowano typowej toksyczności biotyny, ale duże dawki mogą zafałszować wyniki badań krwi, co jest realnym zagrożeniem.
Źródła: National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements – Biotin Fact Sheet; Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności – opinia w sprawie wartości referencyjnych spożycia biotyny; U.S. Food and Drug Administration – ostrzeżenie o wpływie biotyny na wyniki badań laboratoryjnych; Patel D.P. i wsp., przegląd stosowania biotyny przy wypadaniu włosów, Skin Appendage Disorders 2017





