Botoks – jak długo działa i jak wygląda zabieg?

Botoks stał się synonimem medycyny estetycznej. Nazwa pochodzi od jednego z preparatów z toksyną botulinową, a w języku potocznym używa się jej na określenie wszystkich zabiegów z tą substancją. Wokół botoksu krąży wiele mitów: że zamraża twarz, jest trucizną, uzależnia albo że po odstawieniu zmarszczki są głębsze. W tym poradniku wyjaśniamy, jak naprawdę działa toksyna i czego można się spodziewać po zabiegu.

Czym jest toksyna botulinowa?

Toksyna botulinowa to białko wytwarzane przez bakterie Clostridium botulinum. W dużych dawkach, na przykład w zatruciu pokarmowym, jest bardzo niebezpieczna. W medycynie stosuje się jednak oczyszczoną toksynę w bardzo małych, precyzyjnie odmierzonych dawkach, podawaną w konkretne mięśnie. W takiej formie jest od dziesięcioleci stosowana w neurologii, okulistyce, urologii i dermatologii, a w medycynie estetycznej od lat dziewięćdziesiątych.

Na rynku dostępnych jest kilka preparatów z toksyną botulinową typu A różnych producentów. Różnią się składem pomocniczym i dawkowaniem, dlatego lekarz dobiera preparat i dawkę do pacjenta i okolicy zabiegowej.

Jak działa toksyna botulinowa?

Mięśnie kurczą się pod wpływem sygnałów z nerwów, przekazywanych przez substancję chemiczną zwaną acetylocholiną. Toksyna botulinowa blokuje uwalnianie acetylocholiny w zakończeniach nerwowych w miejscu podania. Mięsień przestaje się kurczyć tak mocno, a skóra nad nim przestaje się fałdować.

Działanie jest czasowe. Zakończenia nerwowe stopniowo się regenerują, a mięsień odzyskuje pełną funkcję. Dlatego zabieg trzeba powtarzać, jeśli chce się utrzymać efekt.

Na jakie zmarszczki pomaga botoks?

Toksyna działa przede wszystkim na zmarszczki mimiczne, czyli dynamiczne, które powstają przy ruchach twarzy. Najczęściej podaje się ją w okolice:

• lwiej zmarszczki, czyli pionowych bruzd między brwiami,
• czoła, gdzie powstają poziome zmarszczki przy unoszeniu brwi,
• kurzych łapek, czyli zmarszczek w zewnętrznych kącikach oczu przy uśmiechu.

Toksynę stosuje się też w innych okolicach, na przykład przy zmarszczkach nad górną wargą, uśmiechu dziąsłowym, opadających kącikach ust czy pasmach mięśnia szyi, ale wymaga to większego doświadczenia lekarza. Zmarszczki statyczne, widoczne na twarzy w spoczynku, często wymagają połączenia toksyny z innymi zabiegami, bo sama toksyna ich nie usunie.

Jakie inne zastosowania ma toksyna?

Poza zmarszczkami toksyna botulinowa jest stosowana w leczeniu nadmiernej potliwości pach, dłoni i stóp, w niektórych przypadkach bruksizmu i przerostu mięśni żwaczy, migreny przewlekłej, spastyczności mięśni czy zeza. Część z tych wskazań wykracza poza medycynę estetyczną i wymaga leczenia u odpowiednich specjalistów.

Kto może wykonywać zabieg?

Preparaty z toksyną botulinową są lekami na receptę. W Polsce zabieg z ich użyciem powinien wykonywać lekarz, najlepiej z doświadczeniem w medycynie estetycznej lub dermatologii. Lekarz ocenia wskazania i przeciwwskazania, zna anatomię mięśni twarzy, dobiera dawkę i potrafi zareagować na powikłania. Zabieg nie powinien odbywać się w warunkach, w których nie ma lekarza, ani z preparatów niewiadomego pochodzenia.

Jak przygotować się do zabiegu?

• na konsultacji opowiedz o chorobach, przyjmowanych lekach i suplementach, alergiach i wcześniejszych zabiegach,
• na kilka dni przed zabiegiem, po uzgodnieniu z lekarzem, ogranicz leki i suplementy zwiększające skłonność do siniaków, na przykład niektóre leki przeciwbólowe, rybi olej czy miłorząb. Nie odstawiaj leków przepisanych przez lekarza bez konsultacji,
• unikaj alkoholu dzień przed zabiegiem,
• przyjdź bez makijażu lub z łatwym do zmycia makijażem,
• nie planuj zabiegu tuż przed ważnym wydarzeniem, bo efekt pojawia się po kilku dniach, a mogą pojawić się drobne siniaki.

Jak wygląda zabieg?

1. Konsultacja, w której lekarz ocenia mimikę, prosi o zmarszczenie czoła, uśmiech czy uniesienie brwi.
2. Zaznaczenie punktów wkłucia i ustalenie dawek.
3. Dezynfekcja skóry.
4. Podanie toksyny bardzo cienką igłą w kilka–kilkanaście punktów.
5. Zalecenia po zabiegu.

Sam zabieg trwa zwykle kilkanaście minut. Ukłucia są odczuwalne, ale krótkie, a większość osób nie potrzebuje znieczulenia. Bezpośrednio po zabiegu w miejscach wkłuć mogą być widoczne małe bąble, które znikają w ciągu kilkudziesięciu minut.

Kiedy widać efekt i jak długo działa botoks?

Pierwsze zmiany pojawiają się zwykle po dwóch–trzech dniach, a pełny efekt po około dwóch tygodniach. Wtedy często umawia się wizytę kontrolną, na której lekarz ocenia symetrię i ewentualnie uzupełnia dawkę.

Działanie toksyny utrzymuje się najczęściej około trzech–czterech miesięcy, a u części osób dłużej. Na czas działania wpływają dawka, okolica zabiegowa, siła mięśni, metabolizm i aktywność fizyczna. Po tym czasie mięśnie stopniowo odzyskują pełną funkcję, a zmarszczki wracają do stanu sprzed zabiegu. Nie stają się głębsze z powodu przerwania zabiegów.

Jak postępować po zabiegu?

• przez kilka godzin nie kładź się i nie pochylaj nisko głowy,
• nie masuj i nie uciskaj okolic zabiegowych,
• przez dobę unikaj intensywnego wysiłku, sauny, solarium i gorących kąpieli,
• przez kilka dni nie wykonuj zabiegów na twarz, takich jak masaż, peeling czy mikronakłuwanie,
• nie pij alkoholu w dniu zabiegu,
• stosuj się do indywidualnych zaleceń lekarza.

Masażu twarzy, na przykład Kobido, nie wykonuje się przez kilka tygodni po zabiegu. Więcej o tym masażu piszemy w poradniku o masażu Kobido.

Jakie są przeciwwskazania?

• ciąża i karmienie piersią,
• choroby nerwowo-mięśniowe, na przykład miastenia,
• infekcja, stan zapalny lub zmiany skórne w miejscu podania,
• uczulenie na składniki preparatu,
• przyjmowanie niektórych leków, na przykład antybiotyków aminoglikozydowych, które mogą nasilać działanie toksyny,
• zaburzenia krzepnięcia, w zależności od oceny lekarza.

Ostateczną decyzję podejmuje lekarz po wywiadzie.

Jakie mogą być działania niepożądane?

Najczęściej występują łagodne i przejściowe objawy: zaczerwienienie, obrzęk, drobne siniaki w miejscach wkłuć i ból głowy. Rzadziej może pojawić się opadnięcie powieki lub brwi, asymetria czy uczucie ciężkości czoła, gdy toksyna zadziała na sąsiedni mięsień lub dawka była zbyt duża. Takie objawy są przejściowe i ustępują wraz z wygaśnięciem działania toksyny, choć mogą utrzymywać się kilka tygodni. Bardzo rzadko występują reakcje alergiczne. Ryzyko powikłań zmniejsza wybór doświadczonego lekarza i przestrzeganie zaleceń.

Od jakiego wieku robi się botoks?

Nie ma jednego wieku, w którym należy zacząć. Zabieg wykonuje się u osób pełnoletnich, a decyzja zależy od nasilenia zmarszczek mimicznych, budowy twarzy i oczekiwań. U młodszych osób z bardzo silną mimiką lekarz może zaproponować niewielkie dawki, które ograniczają pogłębianie się zmarszczek. U osób starszych, przy zmarszczkach statycznych i utracie jędrności, sama toksyna często nie wystarcza i łączy się ją z innymi zabiegami. Dobry lekarz powie też wprost, kiedy zabieg nie jest potrzebny.

Ile kosztuje botoks?

Cena zależy od miasta, doświadczenia lekarza, preparatu i liczby okolic. Zwykle wycenia się zabieg za okolicę, na przykład czoło, lwią zmarszczkę i kurze łapki osobno lub w pakiecie. Do ceny często wliczona jest wizyta kontrolna po dwóch tygodniach. Bardzo niska cena może oznaczać zbyt małą dawkę lub niepewne pochodzenie preparatu, dlatego warto zapytać o nazwę produktu i liczbę jednostek.

Botoks a pielęgnacja

Toksyna rozluźnia mięśnie, ale nie poprawia jakości samej skóry. Dlatego najlepsze efekty daje połączenie zabiegu z codzienną ochroną przeciwsłoneczną i pielęgnacją z retinoidami, które opisujemy w poradniku o kremie z retinolem. Przy utracie jędrności i gęstości skóry uzupełnieniem mogą być stymulatory tkankowe.

Czy botoks zamraża twarz?

Efekt nienaturalnej, zamrożonej twarzy wynika zwykle ze zbyt dużych dawek lub podania toksyny w zbyt wiele miejsc. Współczesne podejście zakłada łagodzenie mimiki tak, by twarz zachowała ekspresję, a zmarszczki były płytsze. Warto omówić z lekarzem oczekiwania, na przykład czy brwi mają zachować pełną ruchomość.

Czy botoks uzależnia?

Toksyna botulinowa nie uzależnia w sensie medycznym. Wiele osób powtarza zabiegi, bo podoba im się efekt. Po przerwaniu zabiegów mięśnie wracają do pełnej funkcji, a twarz do stanu wynikającego z wieku i stylu życia.

Źródła: charakterystyki produktów leczniczych zawierających toksynę botulinową typu A, przeglądy i wytyczne dotyczące stosowania toksyny botulinowej w dermatologii estetycznej, materiały edukacyjne American Academy of Dermatology.