Świat kosmetologii w pigułce

Antyperspirant czy dezodorant – czym się różnią i co wybrać?

Na sklepowej półce antyperspiranty i dezodoranty stoją obok siebie, a wiele osób używa tych nazw zamiennie. Tymczasem działają inaczej i odpowiadają na inne potrzeby. Poniżej wyjaśniamy, czym się różnią, jak stosować je skutecznie i co wiadomo o ich bezpieczeństwie.

DziałKosmetyki do ciała
Czytanie8 minut
Publikacja
Aktualizacja

W skrócie

Dezodorant nie zmniejsza pocenia, tylko ogranicza nieprzyjemny zapach, działając przeciwbakteryjnie i maskując woń zapachem. Antyperspirant zawiera sole glinu, które tworzą w ujściach gruczołów potowych czopy i zmniejszają ilość potu. Sam pot jest prawie bezwonny, a zapach powstaje, gdy bakterie na skórze rozkładają składniki potu z gruczołów apokrynowych pod pachami. Według amerykańskich instytucji zajmujących się nowotworami nie ma przekonujących dowodów, że antyperspiranty zwiększają ryzyko raka piersi, a Komitet Naukowy ds. Bezpieczeństwa Konsumentów UE uznał sole glinu za bezpieczne w stosowanych stężeniach. Antyperspirant działa najlepiej, gdy nałoży się go wieczorem na suchą skórę. Osoby z chorobami nerek powinny zapytać lekarza o stosowanie produktów z glinem. Przy nadmiernej potliwości warto skonsultować się z dermatologiem.

Najważniejsze informacje

  • Dezodorant zmniejsza zapach, ale nie zatrzymuje pocenia.
  • Antyperspirant ogranicza wydzielanie potu dzięki solom glinu.
  • Zapach powstaje, gdy bakterie rozkładają składniki potu.
  • Brak przekonujących dowodów na związek antyperspirantów z rakiem piersi.
  • Antyperspirant najlepiej nakładać wieczorem na suchą skórę.
  • Przy nadmiernej potliwości warto skonsultować się z dermatologiem.

Skąd bierze się zapach potu?

Człowiek ma dwa rodzaje gruczołów potowych:

  • gruczoły ekrynowe – rozmieszczone na całym ciele, wydzielają wodnisty pot, który chłodzi organizm,
  • gruczoły apokrynowe – skupione głównie pod pachami i w okolicy narządów płciowych, aktywne od okresu dojrzewania, wydzielają gęstszy pot zawierający białka i tłuszcze.

Świeży pot jest prawie bezwonny. Nieprzyjemny zapach powstaje dopiero wtedy, gdy bakterie żyjące na skórze rozkładają składniki potu apokrynowego. Dlatego zapach zależy od ilości potu, rodzaju bakterii, higieny, diety i hormonów. Ciepłe, wilgotne środowisko pod pachami sprzyja rozwojowi bakterii.

Jak działa dezodorant?

Dezodorant działa na zapach, a nie na ilość potu. Zwykle zawiera:

  • substancje przeciwbakteryjne – ograniczają rozwój bakterii, np. alkohol, niektóre olejki, cytrynian trietylu,
  • substancje pochłaniające zapach – np. rycynolan cynku,
  • kompozycję zapachową – maskuje woń potu.

Dezodorant sprawdzi się u osób, które pocą się umiarkowanie, a przeszkadza im głównie zapach. Nie zapobiegnie mokrym plamom na ubraniu.

Jak działa antyperspirant?

Antyperspirant zawiera sole glinu, najczęściej chlorowodorek glinu lub kompleksy glinowo-cyrkonowe. Po nałożeniu na skórę rozpuszczają się w pocie i tworzą w ujściach gruczołów potowych żelowe czopy. Zmniejsza to ilość potu, który wydostaje się na powierzchnię skóry. Efekt utrzymuje się zwykle 24–48 godzin, a czopy stopniowo się wypłukują wraz z odnową naskórka.

W USA antyperspiranty są klasyfikowane jako leki bez recepty, a dezodoranty jako kosmetyki. W Unii Europejskiej oba należą do kosmetyków. Wiele produktów łączy działanie antyperspirantu i dezodorantu.

Antyperspirant czy dezodorant – porównanie

CechaDezodorantAntyperspirant
ogranicza pocenienietak
ogranicza zapachtakpośrednio, bo jest mniej potu
główny składnik aktywnysubstancje przeciwbakteryjne i zapachowesole glinu
kiedy nakładać?rano lub w ciągu dnianajlepiej wieczorem
dla kogo?umiarkowane pocenie, problem z zapachemobfite pocenie, mokre plamy

Czy antyperspiranty są bezpieczne?

Rak piersi

Obawy wynikały głównie z tego, że antyperspiranty nakłada się blisko piersi, a sole glinu mogą wchłaniać się w niewielkich ilościach. Amerykańskie Towarzystwo Onkologiczne i Narodowy Instytut Raka USA wskazują, że nie ma przekonujących dowodów na związek stosowania antyperspirantów lub dezodorantów z rakiem piersi. Badania, które próbowały wykazać taki związek, miały poważne ograniczenia.

Choroba Alzheimera

Hipoteza o związku glinu z chorobą Alzheimera pojawiła się w latach 60. XX wieku. Kolejne badania nie potwierdziły, że glin z antyperspirantów, naczyń czy żywności zwiększa ryzyko tej choroby.

Ocena w Unii Europejskiej

Komitet Naukowy ds. Bezpieczeństwa Konsumentów Komisji Europejskiej przeanalizował w 2020 roku bezpieczeństwo glinu w kosmetykach. Uznał, że sole glinu w antyperspirantach są bezpieczne w stosowanych stężeniach, ponieważ przez zdrową skórę wchłania się bardzo niewielka ich ilość.

Choroby nerek

Osoby z przewlekłą chorobą nerek mogą gorzej wydalać glin. Na opakowaniach antyperspirantów w USA znajduje się ostrzeżenie, by w takiej sytuacji zapytać lekarza o ich stosowanie.

Jak stosować antyperspirant, żeby działał?

  1. Nakładaj go wieczorem – w nocy gruczoły potowe są mniej aktywne, więc sole glinu mają czas utworzyć czopy. Rano można wziąć prysznic, a efekt się utrzyma.
  2. Na suchą skórę – woda na skórze osłabia działanie i zwiększa ryzyko podrażnienia.
  3. Nie zaraz po depilacji – świeżo ogolona lub wydepilowana skóra łatwiej się podrażnia. Lepiej odczekać kilka godzin.
  4. Cienka warstwa wystarczy – nadmiar nie poprawia działania.

Takie zalecenia podaje m.in. Międzynarodowe Towarzystwo Nadmiernej Potliwości.

Antyperspirant po depilacji i przy wrażliwej skórze

Pachy to delikatna okolica, narażona na tarcie, golenie i depilację. Podrażnienie po antyperspirancie objawia się pieczeniem, swędzeniem i zaczerwienieniem. Przy wrażliwej skórze:

  • wybieraj produkty bez alkoholu i substancji zapachowych,
  • unikaj nakładania antyperspirantu na świeżo ogoloną skórę,
  • rozważ formy w kremie lub sztyfcie zamiast sprayu z alkoholem.

Golenie i depilacja same w sobie mogą podrażniać skórę i powodować wrastanie włosków. Jak im zapobiegać, wyjaśnia poradnik o wrastających włoskach po depilacji. Jeśli szukasz trwalszej metody, porównaj depilację woskiem i pastą cukrową albo sprawdź, ile zabiegów depilacji laserowej potrzeba.

Antyperspirant a plamy na ubraniach

Żółte plamy na białych koszulkach pod pachami to częsty problem osób używających antyperspirantów. Powstają w wyniku reakcji soli glinu z potem, sebum i składnikami detergentów. Z kolei białe ślady na ciemnych ubraniach zostawiają zwykle sztyfty i kulki, które nie zdążyły wyschnąć. Żeby ich uniknąć, nakładaj cienką warstwę produktu, odczekaj kilka minut przed ubraniem się i wybieraj formuły oznaczone jako niepozostawiające śladów. Nakładanie antyperspirantu wieczorem także pomaga, bo rano na skórze zostaje go mniej. Plamy łatwiej usunąć, gdy pierze się ubrania szybko po noszeniu, zanim osad zdąży się utrwalić.

Jeśli plamy pojawiają się mimo stosowania dezodorantu bez glinu, ich przyczyną jest zwykle sam pot i sebum, a nie kosmetyk.

Naturalne dezodoranty – czy działają?

Naturalne dezodoranty zawierają zwykle sodę oczyszczoną, ałun, olejki eteryczne, skrobię czy węgiel aktywny. Nie ograniczają pocenia, ale mogą zmniejszać zapach. Soda oczyszczona ma wysokie pH i u części osób podrażnia skórę pach. Kryształ ałunu zawiera związki glinu, więc wbrew reklamom nie jest „bez glinu”.

Przy olejkach eterycznych warto pamiętać o ryzyku podrażnień i alergii. Zasady ich bezpiecznego stosowania opisuje tekst o olejkach eterycznych w domu.

Co przy nadmiernej potliwości?

Nadmierna potliwość (hiperhydroza) to stan, w którym organizm wydziela więcej potu, niż potrzeba do chłodzenia. Może dotyczyć pach, dłoni, stóp i twarzy. Jeśli zwykły antyperspirant nie wystarcza, możliwości są następujące:

  • mocniejsze antyperspiranty z chlorkiem glinu – dostępne w aptekach, stosowane wieczorem, początkowo codziennie, potem rzadziej,
  • toksyna botulinowa – podawana w skórę pach blokuje pracę gruczołów potowych na kilka miesięcy. Ogólne informacje o tym preparacie znajdziesz w tekście o toksynie botulinowej,
  • jonoforeza – zabieg prądem przy potliwości dłoni i stóp,
  • leki doustne i zabiegi – w cięższych przypadkach, po konsultacji z dermatologiem.

Do lekarza warto też zgłosić się, gdy nadmierne pocenie pojawiło się nagle, występuje w nocy, dotyczy całego ciała lub towarzyszy mu utrata masy ciała, gorączka czy kołatanie serca. Może to być objaw choroby, np. nadczynności tarczycy lub infekcji.

Codzienna higiena a zapach potu

  • myj pachy codziennie łagodnym preparatem, bez mocnych detergentów. Więcej o doborze środków myjących przeczytasz w poradniku o myciu ciała bez przesuszania,
  • dokładnie osuszaj skórę,
  • noś przewiewne ubrania z naturalnych włókien,
  • zmieniaj odzież po intensywnym wysiłku,
  • pierz ubrania sportowe w odpowiedniej temperaturze, bo bakterie gromadzą się w tkaninach syntetycznych.

Jeśli używasz perfum, nakładaj je na czystą skórę, a nie na pot. Wskazówki dotyczące trwałości zapachu znajdziesz w poradniku o tym, jak nakładać perfumy.

Najczęściej zadawane pytania

Czym różni się antyperspirant od dezodorantu?

Dezodorant ogranicza zapach, ale nie zmniejsza pocenia. Antyperspirant zawiera sole glinu, które zmniejszają ilość wydzielanego potu.

Czy antyperspiranty powodują raka piersi?

Według amerykańskich instytucji onkologicznych nie ma przekonujących dowodów na taki związek.

Kiedy najlepiej nakładać antyperspirant?

Wieczorem na suchą skórę. W nocy gruczoły potowe są mniej aktywne, więc składniki aktywne mają czas zadziałać.

Czy można używać antyperspirantu po goleniu?

Lepiej odczekać kilka godzin, bo świeżo ogolona skóra łatwiej się podrażnia.

Co zrobić, gdy antyperspirant nie pomaga?

Warto spróbować mocniejszego antyperspirantu z chlorkiem glinu z apteki, a jeśli to nie wystarczy, skonsultować się z dermatologiem.

Źródła: American Cancer Society – Antiperspirants and breast cancer risk; National Cancer Institute – Antiperspirants/Deodorants and Breast Cancer; Komitet Naukowy ds. Bezpieczeństwa Konsumentów Komisji Europejskiej – opinia w sprawie bezpieczeństwa glinu w produktach kosmetycznych (2020); International Hyperhidrosis Society – zasady stosowania antyperspirantów

Redakcja beautynews.pl

Piszemy o pielęgnacji, zabiegach i makijażu na podstawie podręczników kosmetologii i publikacji dermatologicznych. Teksty aktualizujemy, gdy zmienia się wiedza albo zalecenia.

Więcej z działu Kosmetyki

Cały dział